حقوق حیوانات در قرآن و روایات ۲

حقوق حیوانات در قرآن و روایات ۲

در مکتب اسلام، درباره حقوق حیوانات و حمایت آنها نیز قوانین و مقرراتى وضع شده که بیانگر جامعیت این مکتب و مهرآمیز بودن آن است؛ به گونه اى که رعایت آن اخلاق و حقوق و توجه به موجودات زنده و غیر زنده را در هیچ حالى فراموش نکرده است.

سفارش و دستورهاى رسول رحمت در دفاع و حمایت از حیوان ها

سخنان و سفارش هاى مشترک و عام

دستور به مهربانى با حیوانات و گرامى داشتن آنها: پیامبر خاتم صلى‌الله علیه و آلهدرباره مدارا و مهربانى با حیوانات و نیز مراعات حال ضعیف شان هنگام سوار شدن و در مسیر حرکت، سفارش هاى عجیبى داشته اند؛ مانند: «خدا مدارا کردن را دوست دارد و بر انجام آن کمک مى کند. پس هرگاه بر چهارپایان لاغر سوار شدید، آنها را در منزل هایشان (توقف گاه ها) فرود آورید. اگر زمین خشک و بى گیاه بود، با شتاب از آن بگذرید، و اگر سرزمین سرسبز و پرعلف بود، آنها را در آنجا استراحت دهید!» (صدوق، ۱۴۱۰ق، ج ۲، ص ۱۸۹؛ مجلسى، ۱۴۰۳ق، ج ۶۴، ص ۲۱۳)
براساس روایت دیگرى، وقتى که از آن حضرت پرسیدند: اى رسول خدا! آیا حمایت از حیوان‌ها و مهربانى با آنها، ثوابى براى ما دارد، در جواب مى فرمودند: «حمایت از هر جگر “ترى” (سیراب کردن هر تشنه اى) پاداشى نزد خدا دارد» (دمیرى، بى تا، ج ۲، ص ۲۷۸؛ زبیدى شافعى، ۱۳۴۶ق، ج ۲، ص ۱۱۴).

طبق روایتى که ـ عده اى از قول عایشه و ـ حلبى آن را از قول فردى نامعلوم در غزوه تبوک نقل کرده اند، آن حضرت به طور ویژه اسبش را نوازش و تیمار مى کرد.

راوى مى گوید: از خانه بیرون آمدم، دیدم رسول خاتم صلى‌الله علیه و آله با لباس خود بر پشت اسبش مى کشید و او را نوازش مى داد. گفتم: پدر و مادرم فدایت اى رسول خدا! آیا با لباس خود پشت اسب را مى نوازى؟ فرمود: آرى اى عایشه. آیا نمى دانى شاید پروردگارم مرا به این کار فرمان داده باشد؟ ضمن اینکه من نزدیک هستم و فرشتگان در غبارزدایى از اسب و تیمار آن، مرا همراهى مى کنند.

گفتم: اى رسول خدا! این کار را به من بسپارید تا کسى باشم که به این کار اقدام کرده است. فرمود: چنین نمى کنم. دوستم جبرئیل به من خبر داد که خداى تعالى در مقابل هر دانه اى که به او مى دهم، برایم نیکى مى نویسد. هیچ مسلمانى نیست که از اسبى در راه خدا حفاظت نماید؛ مگر اینکه در مقابل هر دانه اى که به او مى دهد، نیکى دریافت مى‌کند و گناهش پاک مى شود (ر.ک: ابن عساکر، ۱۴۱۵ق، ج ۱۸، ص ۲۴۴؛ متقى هندى، ۱۴۰۹ق، ج ۴، ص ۴۵۶، ح ۱۱۳۶۰؛ حلبى، ۱۴۰۰ق، ج ۳، ص ۴۳۱).

نهى از «به جان هم انداختن» حیوانات: رسول خاتم صلى‌الله علیه و آله از به جانِ هم انداختن حیوان‌ها نیز نهى کرده است: «رسول خاتم صلى‌الله علیه و آله، از به جنگ انداختن حیوان‌ها نهى فرمودند؛ مگر سگ ها» (دمیرى، بى تا، ج ۱، ص ۱۵۸؛ ج ۲، ص ۲۷۱؛ مجلسى، ۱۴۰۳ق، ج ۶۴، ص ۲۲۷؛ ناصف، ۱۴۰۶ق، ج ۴، ص ۳۵۱)؛ «خداى تعالى کسى را که حیوان‌ها را به جان هم مى اندازد تا با هم بجنگند، لعن کرده است» (دمیرى، بى تا، ج ۲، ص ۲۷۱).

وجوب فراهم آوردن آب و علف مورد نیاز حیوانات: رسول خاتم صلى‌الله علیه و آله در روایتى، حقوق شش گانه حیوانات را برشمرده است. بخشى از این روایت، درباره حق آب و علف حیوان مى باشد: «بر مالک چهارپایان واجب است که به آنها آب و علف بدهد؛ به خاطر حرمت روح که در حیوان مى باشد» (مجلسى، ۱۴۰۳ق، ج ۶۴، ص۲۱۷).

نهى از زدن بر صورت حیوان و سوزاندن و داغ نهادن بر اعضایش: رسول رحمت از هر نوع شکنجه حیوان بسیار ناراحت مى شدند و از این کار نهى مى کردند: «از جمله حقوق حیوان بر صاحبش، این است که بر صورتش نزند؛ چون این حیوان نیز تسبیح و حمد خداى را مى گوید» (صدوق، ۱۴۱۰ق، ج ۲، ص ۱۸۷؛ مجلسى، ۱۴۰۹ق، ج ۲۲، ص ۴۵۵).

پیامبر صلى‌الله علیه و آله از زدن و داغ نهادن بر صورت حیوانات نیز نهى کرده‌اند.

طبق روایت امیرالمومنین علیه السلام،رسول خاتم صلى‌الله علیه و آله فرمودند: «به صورت حیوان‌ها نزنید؛ چون هر موجودى، تسبیح گوى خداست. صورت آنها را داغ ننمایید؛ زیرا چه بسیارند مرکوب هایى که از راکبشان بهترند و بیش‌تر مطیع خدایند، و زیادتر از کسى که بر آنها سوار است، خدا را یاد مى کنند» (عرب باغى، ۱۳۲۹، ص ۴۸؛ متقى هندى، ۱۴۰۹ق، ج ۹، ص ۶۶و۶۸؛ مجلسى، ۱۴۰۳ق، ج ۶۴، ص ۲۱۰و۲۱۷).

امام صادق از پدر بزرگوارش نقل کردند که نبى خاتم صلى‌الله علیه و آله از نشانه و داغ کردن صورت چهارپایان و نیز از زدن بر صورتشان نهى فرمودند؛ زیرا آنها تسبیح پروردگارشان را مى گویند (قمى، ۱۴۱۴ق، ج ۳، ص ۱۲؛ مجلسى، ۱۴۰۳ق، ج ۶۴، ص ۲۲۸). رسول رحمت از آزار و شکنجه حیوان با آتش نهى کرد و فرمود: «هیچ کس نمى تواند که با آتش، حیوانى را شکنجه و عذاب نماید؛ مگر خداى متعال» (مجلسى، ۱۴۰۳ق، ج ۶۴، ص ۲۴۴).

نهى از نفرین و ناسزاگویى به حیوان: رسول خاتم صلى‌الله علیه و آله افزون بر آنکه به مدارا و مهربانى با حیوانات سفارش، و از آزارشان نهى مى کردند، حتى از ناسزاگویى به آنها نیز نهى مى فرمودند و در مقابل چنین ناسزاگویانى عکس العمل نشان داده، یا به آنان تذکر مى داد و یا در صورت لزوم برخورد مى کرد و با آنان راه نمى رفت.

در روایات آمده است: پیامبر صلى‌الله علیه و آله از بدگویى و ناسزا به خروس نهى مى کرد و مى فرمود: به خروس ناسزا نگویید؛ زیرا خروس ـ انسان را ـ براى نماز و دعا بیدار مى کند (صدوق، ۱۴۱۰ق، ج ۴، ص ۳؛ زبیدى شافعى، ۱۳۴۶ق، ج ۴، ص ۱۸۰؛ طبرسى، ۱۳۹۲ق، ص ۴۲۵).

در روایت دیگرى راوى چنین نقل مى کند: در محضر رسول خدا صلى‌الله علیه و آله به سفر رفته بودیم، در محلى توقف کرده تا دمى بیاساییم که کَک‌ها ما را اذیت کردند؛ به دلیل این اذیت شدن، به آنها ناسزا گفتیم. رسول خدا صلى‌الله علیه و آله فرمودند: «آنها را لعن نکنید! زیرا کَک جنبنده خوبى بود؛ چون شما را براى یاد خدا از خواب بیدار کرد» (دمیرى، بى تا، ج ۲، ص ۱۲۲).

انس بن مالک مى گوید: رسول خدا صلى‌الله علیه و آله فرمود: «به قورباغه فحش ندهید!» (مجلسى، ۱۴۰۳ق، ج ۶۴، ص ۴۸)؛ در روایتى نیز فرموده اند: «به شتر ناسزا ندهید» (شریف رضى، ۱۴۲۲ق، ص ۳۰۷ـ۳۰۸؛ مجلسى، ۱۴۰۳ق، ج ۶۴، ص ۱۴۲)؛ «به صورت حیوان‌ها نزنید و آنها را لعن ننمایید؛ چون خداى ـ عزوجل ـ بر لعن کننده حیوان‌ها لعن، و از خیر و رحمتش به دور مى کند» (صدوق، ۱۴۱۰ق، ج ۲، ص ۱۸۸).

پیامبر صلى‌الله علیه و آله از آزار و کشتن هر حیوان و جاندارى نهى مى کردند: «آفریده هاى خدا را شکنجه نکنید» (متقى هندى، ۱۴۰۹ق، ج ۹، ص ۸۶)؛ گرچه زمانى که به رسم خرافى جاهلیت، در میان اعراب مرسوم بود که حیوانات را اذیت مى کردند یا به نام «حبس البلایا» یا «ضرب الثور» مى‌آزردند؛ اما این «نهى از آزار»، دستورى کلى و عمومى براى همه جانداران جهان است (همان، ج ۱۵، ص ۳۹؛ سیوطى، ۱۴۰۱ق، ج ۲، ص ۷۰۲؛ ج ۶، ص ۴۳۷).

لعن نمودن بر آزاردهندگان جسمى و جنسى حیوان ها: پیامبر خاتم صلى‌الله علیه و آله درباره کسانى که حیوانات را مورد آزار جنسى قرار مى دهند، مى فرماید: «ملعون است، معلون است، کسى که حیوانى را مورد آزار جنسى قرار دهد؛ یعنى خیر و رحمت رحمان، شامل حال چنین فردى نمى‌شود» (حرعاملى، ۱۴۱۱ق، ج ۲۰، ص ۳۴۹؛ صدوق، ۱۴۰۳ق، ص ۱۲۹).

همچنین از آن حضرت نقل شده است: «نفرین و لعنت خدا و فرشتگان و تمام مردم بر کسى که با حیوان نزدیکى کند و بر کسى که خودارضایى نماید» (متقى هندى، ۱۴۰۹ق، ج ۱۶، ص ۹۹).

نهى از جفت انداختن حیوان هاى ناهمگون با یکدیگر: در روایتى درباره جفت انداختن جنسى دو نوع حیوان، براى تولد جنس ترکیبى جدیدى سوال کردند که ایشان این کار را رد کردند: این مطلب مى تواند براى محققان مسائل ژنتیکى قابل تامل و دقت باشد.

به پیامیر خدا صلى‌الله علیه و آله، استرى (قاطرى) هدیه شد، از آن خوشش آمد و سوارش شد. گفتیم: اى رسول خدا! آیا الاغ را با مادیان جفت بیندازیم تا براى ما مانند این قاطر را بزاید. فرمودند: [نه]، این کار را کسانى انجام مى دهند که آگاهى ندارند (ابن حبان، ۱۴۱۴ق، ج ۱۰، ص ۵۳۶؛ بیهقى، بى تا، ج ۱۰، ص ۲۳؛ ابن سعد، بى تا، ج ۱، ص ۴۹۱ـ۴۹۲).

لعنت نمودن بر کسانى که اعضاى بدن حیوان را مى برند: پیامبر خدا صلى‌الله علیه و آله افرادى را که اعضاى حیوانات را قطع مى کنند، لعن فرموده اند: «لعنت و نفرین و عذاب خدا بر کسى که حیوان را مُثله مى کند» (متقى هندى، ۱۴۰۹ق، ج ۹، ص ۶۶؛ ابن حجر عسقلانى، بى تا، ج ۹، ص ۵۵۴). همچنین در روایتى دیگر فرمودند: «نفرین و لعنت و عذاب خدا بر کسى که چهارپایان را مُثله مى کنند» (متقى هندى، ۱۴۰۹ق، ج ۹، ص ۶۷؛ ابن حجر عسقلانى، ج ۹، ص ۵۵).

اخته کردن اسب‌ها و حیوان‌ها (متقى هندى، ۱۴۰۹ق، ج ۹، ص ۶۶) و نیز خروس‌ها و گوسفندان نهى کرده‌اند (دمیرى، بى تا، ج ۱، ص ۳۴۵).

دستور به فراهم ساختن جاى مناسب براى استراحت حیوان: پیامبر صلى‌الله علیه و آله درباره مکان استراحت گوسفند فرموده اند: «جایگاه و خوابگاه گوسفندها را تمیز کنید و گرد و خاک آنها را بزدایید؛ زیرا آنها از حیوان هاى بهشتى اند» (برقى، ۱۴۱۳ق، ص ۴۸۵؛ مجلسى، ۱۴۰۳ق، ج ۶۴، ص ۱۵۰). حضرت در روایت دیگرى فرمودند: «خاکِ زیر پا و محل استراحت گوسفندان را عوض کنید؛ زیرا آنها از حیوان هاى بهشتى هستند» (برقى، ۱۴۱۳ق، ج ۲، ص ۶۴۲؛ مجلسى، ۱۴۰۳ق، ج ۶۱، ص ۱۵۰).

منبع: ابنا – صدای شیعه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *