یادداشت آیت‌الله مکارم شیرازی؛ ره‌یافت‌هایی از سبک زندگی اسلامی امام کاظم(ع) (قسمت ۱)

یادداشت آیت‌الله مکارم شیرازی؛ ره‌یافت‌هایی از سبک زندگی اسلامی امام کاظم(ع) (قسمت ۱)

ره‌یافت‌هایی از سبک زندگی اسلامی امام کاظم(ع) (قسمت ۱)

آیت الله مکارم شیرازی در یادداشتی به مناسبت ۲۵ رجب به بررسی ابعاد زندگی اسلامی امام موسی بن جعفر(ع) پرداخته‌اند که در ادامه مشروح آن را می‌خوانید:
همیشه وجود الگوها و سرمشق هاى بزرگ در زندگى  انسان ها، وسیله مؤثرى براى تربیت آنها بوده است، به همین دلیل، پیامبر و پیشوایان معصوم مهمترین شاخه هدایت را با عمل خود نشان مى دادند، زیرا امامان  رهبران الهى و هادیان راه سعادت هستند که مردم به وسیله آنها در تاریکی هاى زندگى  از گمراهى نجات مى یابند، از آن جهت که امام همچون انسان هاى دیگر طبق سنن عادى انسانى زندگى  مى کند.
لذا از آنجا که منابع تاریخی و حدیثی در باره سبک زندگی ائمه معصومین(ع) و بزرگان فراوان است و می توان با استفاده از این منابع اصیل و معتبر، سبک زندگی را تبیین و بعنوان الگو و اسوه به جامعه معرفی کرد لذا باید گفت تبیین سبک زندگی اسلامی، تحول عظیمی را در جامعه ایجاد می کند.
با این تفاسیر و در سالروز شهادت امام کاظم (ع) باید گفت پس از امام صادق علیه السلام به سبب تثبیت حکومت بنى عباس، بار دیگر فشارها و تنگناها بر امامان اهل بیت علیهم السلام شروع شد و از این رو، مدرسه تعلیم و تدریس اهل بیت دچار مشکل گردید؛ ولى با این حال، امام کاظم  و امام رضا علیهما السلام نیز در همان شرایط به ترویج فرهنگ اهل بیت و فقه آل محمد صلى الله علیه و آله پرداختند.
سید بن طاووس مى نویسد: «گروه زیادى از یاران و شیعیان خاص امام کاظم علیه السلام و رجال خاندان هاشمى در محضر آن حضرت گرد مى آمدند و سخنان و پاسخ هاى آن حضرت به پرسش هاى حاضران را، یادداشت مى کردند و هر حکمى را که در مورد هر حادثه اى صادر مى کرد، ثبت و ضبط مى نمودند».
ابن حجر هیتمى، دانشمند و محدث معروف اهل سنت مى نویسد: «موسى کاظم وارث علوم و دانش هاى پدر و داراى فضل و کمال او بود. وى در پرتو عفو و گذشت و بردبارى فوق العاده اى که (در برخورد با نادانان) از خود نشان مى داد، لقب کاظم گرفت. در زمان او کسى در معارف الهى و دانش و بخشش به پایه او نمى رسید».
اینچنین است که وجود روایات متعددی از امام موسی کاظم (ع)، انسان را به این فکر وا می دارد که اگر این مدت طولانی ایشان در زندان نبودند، چه بسیار آثار و برکات از ایشان بر جای می ماند که در ادامه این نگاشته أهم آموزه های آن حضرت در سبک زندگی اسلامی مورد اشاره قرار خواهد گرفت.
محبت، مودت و کمک به مردم؛ شاخصه ای از سبک زندگی اسلامی
بی تردید اسلام آیینى سراسر محبت  و مودت  و رحمت است ، لذا ائمه معصومین(ع)محبت ، مودت و کمک به یکدیگر را یکی از اصول اساسی می دانستند و اهمیت فوق العاده ای به ارحام، بستگان و همسایگان می دادند و اصرار داشتند با دست خود به آنها کمک کنند.
امام کاظم  علیه السلام نیز در پرسشى که از مردى به نام عاصم در همین ارتباط داشته، آن را به روشنى توضیح داده است، فرمود: «کیف أنتم فی التواصل والتواسی؟؛ نحوه محبت و رسیدگى و مواسات میان شما (مسلمانان) چگونه است؟». عاصم گفت: «على أفضل ما کان علیه أحد؛ به بهترین صورتى که تصور شود». فرمود: آیا چنین پیش آمده که اگر یکى از شما در فشار اقتصادى باشد و دسترسى به برادر مسلمانش نداشته باشد مجاز باشد از اموال برادر مسلمانش به اندازه نیازش بردارد و صاحب مال از این کار ناراحت نشود؟ عاصم گفت: نه. فرمود:«فلستم على ما احب فى التواصل ؛ پس شما آن گونه که من دوست دارم با یکدیگر پیوند و صمیمیت ندارید».
تأکید بر روزی حلال در سایۀ اقتصاد کار محور
اساساً از یک سو خداوند متعال به جز روزى  حلال  را براى بندگان خود تجویز نکرده است، گرچه همه چیز از او است ولى حق استفاده را فقط در امور طیب و حلال و پاکیزه داده است. در سوی دیگر تحقق این مهم در گرو اقتصاد سالم است که باید بر اساس حکومت «کار» بنیان شود، نه بر اساس حکومت سرمایه!.
لذا در روایتی از امام کاظم  علیه السلام مى خوانیم:«إن لله عبادا فی الأرض یسعون فی حوائج الناس هم الآمنون یوم القیامه؛خداوند بندگانى در زمین دارد که براى رفع نیازهاى مردم تلاش مى کنند. آن ها در روز قیامت در امنیت اند».
هم چنین شخصى مى گوید: امام کاظم  علیه السلام را دیدم که در مزرعه اش کار مى کرد، به گونه اى که عرق سر تا پایش را گرفته بود. عرض کردم: کارگران شما کجا هستند (که شما خود به کار مى پردازید؟) فرمود: «قد عمل بالید من هو خیر منی و من أبی فی أرضه ؛ کسانى که بهتر از من و پدرم بودند، در زمین خود (با دست خود) کار مى کردند. پرسیدم: چه کسانى بودند؟فرمود: «رسول الله وأمیرالمؤمنین وآبائی کلهم کانوا قد عملوا بأیدیهم وهو من عمل النبیین والمرسلین والأوصیاء والصالحین ».
امام على بن الحسین علیه السلام صبحگاهان براى طلب روزى و کار و تلاش از منزل خارج مى شد و امام صادق علیه السلام بیل به دست مى گرفت و در باغ خویش کار مى کرد و عرق مى ریخت.
گفتنی است در صنعت، کشاورزى، دامدارى و تجارت سالم همه جا کار باید حکومت کند، از این رو اقتصاد اسلامى از اقتصاد سرمایه دارى و اشتراکى شناخته مى شود، زیرا در نظام سرمایه دارى، سرمایه و ابزار، اساس مالکیت است و کارگر در ردیف ابزار تولید قرار دارد؛ ولى در نظام اقتصادى اسلام، کار کارگر، ملاک مالکیت در ثروت هاى طبیعى است و براى ابزار و سرمایه در آن، سهمى نیست.
لذا در روایتی از امام کاظم  علیه السلام مى خوانیم: «من عطل أرضا ثلاث سنین متوالیه بغیر عله أخرجت من یده ودفعت
إلى غیره ؛ هر کس زمینى را بدون دلیل سه سال متوالى رها کند از دستش درآورده و به دیگرى سپرده مى شود».
در مقابل، اگر کسى زمین مواتى را آباد کند و یا معدنى را احیا نماید و به مرحله بهره بردارى و تولید برساند، حقوق مالکیت وى محفوظ است. بدین ترتیب اسلام، درآمدهاى بدون کار را تحریم کرده است؛ مثلا اگر شخصى زمینى را اجاره کند و آن را با مبلغ بیشترى به دیگرى اجاره دهد و مابه التفاوت را خود بر دارد، حرام است. روشن است که با حذف واسطه ها، سطح تولید، افزایش یافته و راه براى کارهاى غیر تولیدى تدریجا مسدود مى گردد.
تحقق روزی حلال در گرو حذف واسطه ها و دلالان
باید دانست مراعات اخلاق در مراحل مختلف تولید و توزیع، به همراه رعایت احکام ویژه باب تجارت، به روزى حلال منتهى مى شود، هر چند رعایت اخلاق مستحبى در تجارت، الزامى نیست، و عدم رعایت آن حرمتى را در پى ندارد؛ ولى مراعاتش برکات معنوى و مادى به همراه دارد و ترغیب  اسلام به این امور، امتیازى دیگر براى اقتصاد اسلامى نسبت به اقتصاد دنیاى امروز است.
در واقع با حذف واسطه یا لااقل کم شدن واسطه ها، هم تولید کننده روستایى سود بیشترى مى برد و هم اجناس، با قیمت مناسب ترى به دست مصرف کنندگان مى رسد.
بدین ترتیب امام کاظم  علیه السلام می فرماید؛«إن الله لم یترک شیئا من صنوف الأموال إلاوقد قسمه و أعطى کل ذی حق حقه … لو عدل فی الناس لاستغنوا؛ خداوند چیزى از اموال و امکانات را فروگذار نکرده، مگر آنکه آن را میان مردم تقسیم کرده، حق هر کس را داده است، اگر به عدالت رفتار شود همه بى نیاز مى گردند». روشن است با سیطره و رسوخ عدالت در تار و پود جامعه دینى، دیگر جایى براى مال اندوزى طبقه خاص باقى نمى ماند.
اسراف چالش اساسی در سبک زندگی جامعه
«إسراف » از ماده  «سرف» کلمه بسیار جامعى است که هر گونه زیاده روى در کمیت، کیفیت، بیهوده گرایى، اتلاف و مانند آن را شامل مى شود؛ و این روش قرآن است که به هنگام تشویق به استفاده کردن از مواهب آفرینش، فورا جلو سوء استفاده را گرفته و به اعتدال توصیه مى کند. بنابراین به معناى وسیع کلمه، هر گونه تجاوز از حد در کارى است که انسان انجام مى دهد؛ ولى غالباً این کلمه در مورد هزینه ها و خرج ها گفته مى شود.
امام کاظم  علیه السلام در این زمینه مى فرماید: «من بذر و أسرف زالت عنه النعمه؛ هر کس بى رویه اسراف کند، نعمت از وى زایل شود».
همچنین آن حضرت در فراز دیگر و در تبیین پیوند ناگسستنی اصل میانه روی و تحقق سلامتی فرمود:«لو أن الناس قصدوا فی الطعام لاستقامت أبدانهم ؛ اگر مردم در خوردن میانه روى را رعایت کنند بدن هایشان سالم و استوار مى ماند».
امروز ثابت شده است که یکى از مهمترین دستورات بهداشتى همین است، زیرا تحقیقات دانشمندان به این نتیجه رسیده که سر چشمه بسیارى از بیماری ها، غذاهاى اضافى است که به صورت جذب نشده در بدن انسان باقى مى ماند، این مواد اضافى هم بار سنگینى است براى قلب و سایر دستگاه هاى بدن و هم منبع آماده اى است براى انواع عفونت ها و بیماری ها! عامل اصلى تشکیل این مواد مزاحم، اسراف و زیاده روى در تغذیه و به اصطلاح «پرخورى» است، و راهى براى جلوگیرى از آن جز رعایت اعتدال در غذا نیست، کسانى که این دستور را ساده فکر مى کنند خوب است در زندگى  خود آن را بیازمایند تا اهمیت رعایت این دستور را در سلامت جسم و تن خود ببینند.

برای دیدن بخش دوم اینجا را کلیک کنید.

 

 

منبع:جام جم آنلاین

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *